Balladyna | inne lektury | kontakt | reklama | studia
streszczenieopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Geneza „Balladyny”

Słowacki napisał Balladynę jesienią 1834 roku w Genewie. Historycy literatury (np. Mieczysław Inglot) doszukują się jej „korzeni” w ówczesnej sytuacji społeczno-politycznej.

Istotną rolę miałaby tu odgrywać sytuacja Polaków na emigracji. Powstanie listopadowe (1830 – 1831) zakończyło się klęską. Rozpoczęły się represje rosyjskie wobec Polaków. Inteligencja polska, pisarze, politycy, artyści, szlachta i powstańcy zaczęli masowo wyjeżdżać. Ów ruch – masowe wyjazdy nazwano Wielką Emigracją. Ośrodki emigracyjne znajdowały się w wielu krajach: we Francji (Paryż), Belgii, Wielkiej Brytani... więcej

* * *


Baśniowość, ludowość i historia w „Balladynie” Słowackiego

Dzieło Słowackiego jest oryginalną „fantastyczną legendą” – legendą zrodzoną w fantazji i wyobraźni autora, pozbawioną historycznych „przekaźników”. Brak w niej faktów historycznych (wydarzeń, realnych postaci), konsekwencji w zakresie czasowych i geograficznych realiów. Nie ma również psychologicznego prawdopodobieństwa postaci. Próżno doszukiwać się racjonalnej motywacji zdarzeń. Na plan pierwszy wysuwa się swobodna autorska fantazja. Ona narzuca światu przedstawionemu własne reguły.

Legenda – opowieść o niezwykłych wydarzeniach związanych z historią, powstaniem danego ... więcej

* * *

„Balladyna” jako antybaśń i antydramat

W Balladynie brak zdecydowanego triumfu dobra nad złem, nie ma optymistycznego zakończenia, jak w niektórych baśniach (np. w baśni o królewnie Śnieżce, czy Kopciuszku). Balladyna „zwyciężająca” wszystko i wszystkich zbrodnią, ginie rażona piorunem. Takie „ujęcie” – „odwrócona” konwencja baśni i ballady przypomina raczej antybaśń i antyballadę.

Poeta „naigrawa się”, drwi z romantycznego mitu cnotliwego i szczęśliwego ludu – „skarbca” zasad moralnych i symbolu wzniosłej kultury. Wdowa wcale nie jest szczęśliwa pod swoją chłopską strzech... więcej

* * *

Konflikty moralne w „Balladynie”

W dramacie ścierają się idee: władzy, sprawiedliwości i miłości.

Miłość jest tutaj siłą destrukcyjną, staje się zarzewiem konfliktu pomiędzy światem fantastycznym (nadprzyrodzonym) a realistycznym, światem bogów, bóstw a światem ludzi. Wszystko zaczyna się od tego, że bogaty rycerz zamierza się ożenić i nie wie, gdzie szukać damy serca. W związku z tym udaje się do słynącego z mądrości biedaka zamieszkującego okoliczne lasy. Zamierza „otrzymać” dobrą radę. W międzyczasie starzec opowiada mu historię swojego królewskiego rodu, czym rozpala patriotyczne uczucia młodzieńca.

Jednocześnie z zimowego snu bud... więcej

* * *

Problematyka władzy w „Balladynie”

Problem żądzy władzy pojawia się już w pierwszym akcie, kiedy Balladyna i Alina rywalizują o względy grafa. Walczą o władzę, bo bycie żoną Kirkora wiąże się z rangą, tytułem, beztroską. Alina mówi:

„Jak będę panią, to ci znajdę męża...”
„(...) Bo też widzisz, siostro, że ten dzbanek
To moje szczęście, mój mąż, mój kochanek,
Moje sny złote i mój ślubny wianek,
I wszystko moje...”


Balladynę najwyraźniej mogły zachęcić do przestępstwa takie „przemowy” siostry. Zdała sobie sprawę, ile może stracić. Sięgnęła po nóż. Z czasem pozbyła się wyrzutów sumienia. Nie chciała wierzyć... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji w „Balladynie”

Czas akcji

Legendarny – „mityczny” odwołujący się do mitu o Lechu – założycielu państwa polskiego i dynastii Popiellidów.

Czas akcji w dramacie obejmuje okres czterech dni. Filon zeznając przed sądem, mówi o domniemanym czasie zabójstwa Aliny: „Trzy razy księżyc i gwiazdy pobladły (Przed Apollinem)”. Między Aktem I i II upływa noc (wtedy, gdy w chacie Wdowy zatrzymuje się na nocleg Kirkor, tego samego wieczoru Balladyna idzie na spotkanie z Grabkiem). Zabójstwa dokonano drugiego dnia rankiem. Wkrótce potem odbył się ślub starszej siostry z Kirkorem. Akt III zaczyna się od ... więcej

* * *

Plan wydarzeń „Balladyny”

1. Wizyta Kirkora u Pustelnika – legenda o świętej koronie Lecha.

2. Przebudzenie się Goplany – nimfa zakochana w Grabcu.

3. Podstępny plan goplańskiej wiedźmy.

4. Kirkor w domu Wdowy.

5. Zamiana Grabca w wierzbę.

6. „Malinobranie”.

7. Zabójstwo Aliny.

8. Krwawe znamię na czole Balladyny.

9. Ślub Balladyny z Kirkorem.

10. „Przeprowadzka” Wdowy i Balladyny do zamku.

11. Tajemniczy wyjazd Kirkora.

12. Fon Kostryn „na usługach” Balladyny.

13. Balladyna u Pustelnika - odmowa „przywołania” martwej siostry.

14. Przemiana Grabca w króla – Grabiec w koronie Popieló... więcej

* * *

Motywy literackie w „Balladynie”

Motyw matki

Matka w dramacie Słowackiego wyobrażona jest jako starsza kobieta, która kiedyś straciła męża. Wdowa wychowuje samotnie dwie dorastające córki: starszą Balladynę i młodszą Alinę. Jest już w podeszłym wieku, o włosach „białych jak różyczka”. Kocha swoje córki i troszczy się o nie. Uważa, że każda z nich zasługuje na wspaniałego, bogatego męża. Przyszły zięć winien zapewnić jej córkom dostatni i niefrasobliwy żywot:

„(...) a gdyby też Bogu
chciało się matce dać złotego zięcia...”

Matka nie chce, by dziewczęta powielały jej smutną, trudną egzystencję. Opowiada im fikcyjne histori... więcej

* * *

Opinie i komentarze o „Balladynie”

Baśniowość „Balladyny”

„Balladyna” to świat baśni. Baśń operuje na zasadzie dyskonta wiarygodności, usypia w czytelniku poczucie prawdopodobieństwa. Byłoby absurdalną pedanterią prawować się z jej autorem o nieprawdopodobieństwa, domagać się w niej realistycznej motywacji. Idzie jednak o to, że w „Balladynie” nieskładności tych jest szczególnie dużo. I nie wszędzie tłumaczą się one wymogami swoistej baśniowej motywacji. Nonszalancja poety ma tu w sobie coś prowokacyjnego, jest jakby na pokaz, jest jakby wyzwaniem rzuconym czytelnikowi. Wraz z przedmową i Epilogiem przypomina jaskraw... więcej

* * *

„Balladyna” jako dramat romantyczny – kompozycja i struktura

Kompozycja

Balladynę Słowackiego zalicza się do kanonu dramatów romantycznych, gatunkowo zaś jest tragedią, czyli utworem o silnie zaakcentowanym wątku konfliktu między dążeniami i działaniami bohaterów a mocami wyższymi – siłami nadprzyrodzonymi i światem wartości moralnych. Tragedia zazwyczaj kończy się katastrofą, ponieważ dążenia bohaterów są sprzeczne z normami etycznymi, ogólnie przyjętym i respektowanym etosem. Jednostka musi ponieść klęskę, przypominając tym samym o odwiecznych konfliktach między dobrem a złem, nieprawością a sprawiedliwością, kłamstwem a prawdą.

Hierarchia zasad z... więcej

* * *

Styl „Balladyny”

W dramacie romantycznym mogły „występować” i być ze sobą łączone różne style wypowiedzi: styl niski pobrzmiewał obok stylu wysokiego - patetycznym wypowiedziom towarzyszyły kwestie stylizowane np. na gwarę ludową. Taki zabieg „celował” w uzyskaniu efektu śmieszności, groteski, karykatury. Podkreślał również odrębność postaci (patetyczny Filon, „gminny”, pospolity Grabiec, mądry Pustelnik), indywidualizował je, a przez to ukazywał niemożność porozumienia się między nimi. Grabiec nie mógł porozumieć się z Goplaną:

Goplana
Jak się nazywasz, piękny młodzieńcze?
Grabiec
Nic sobie..... więcej

* * *

Melodyjność i plastyczność „Balladyny”

Balladynę wypełnia mnóstwo wielorakich dźwięków, śpiewów Między innymi dźwięcznie brzmią pieśni ludowe, melodie instrumentalne – dźwięki fujarki, odgłosy przyrody, tajemnicze echa. Całości dopełnia widowiskowość dramatu – otwarte przestrzenie: las, okolice jeziora, pole bitewne w Gnieźnie. Nieczęsto akcja przenosi się do pomieszczeń zamkniętych, a jeśli już, to są to ogromne sale zamkowe (np. tam, gdzie odbywa się uczta), rzadko przestrzeń „zawęża się”, „kurczy” do rozmiarów chaty Wdowy czy chaty Pustelnika.

„Krajobraz” gra kolorami: przyroda już obudziła się do ... więcej

* * *

„Szekspiryzm” w „Balladynie” Juliusza Słowackiego

W kwestii fantastyki dramat Słowackiego wykazuje podobieństwo do dramatów Szekspira, zwłaszcza w kreacji postaci – reprezentantów świata nadprzyrodzonego. U angielskiego dramaturga często „występują” duchy, elfy itp. Obydwa światy: świat fantastyki i świat ludzi przenikają się, wzajemnie na siebie oddziaływają, nie zaciera się granica między nimi – są płynne.

U Szekspira galerię postaci uzupełniają przedstawiciele stanów i środowisk typowych dla literatury historycznej oraz baśniowej: król, rycerz, chłop, dworzanin. Balladyna naśladuje te wątki, a niektóre nawet parodiuje, np. Gra... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty „Balladyny”

Planowane rządy Grabca, ironia, aluzje do czasów po powstaniu listopadowym:

„(...) Odtąd brać w rekruty
I żubry, i zające, i dziki, i łosie
Kwiaty, jeśli zechcą kąpać listki w rosie,
Niech płacą, (...)
Zabronić, aby sejmik jaskółczy usiadał
Na trzcinach i o sprawie politycznej sądził.
Wróblów sejmy rozpędzić; ja sam będę rządził
I wieszał, i nagradzał... Jaskółkom na drogę
Dawać paszporta, w takich opisywać nogę,
Dziób, ogonek i skrzydła, i rodzime znaki. (...)
Róża płaci od pęczka, od kalin kalina,
Od każdego orzecha zapłaci leszczyna,
Czy to pusty, czy pełny... mak od ziarek maku.” (Akt III, scena 4... więcej

* * *

Bibliografia

Literatura przedmiotowa:

1.Słowacki Juliusz, Balladyna, Rzeszów 1990.

Literatura podmiotowa:

1.Bizan M., Hertz P., Głosy do Balladyny, [w:] Słowacki J. Balladyna, Warszawa 1970.

2.Krzyżanowski J., Polskie motywy baśniowe w twórczości Słowackiego [w:] Paralele. Studia porównawcze z pogranicza literatury i folkloru, Warszawa 1977.

3.Kubacki W., W wyobraźni, Warszawa 1964.

4.Maciejewski J., Balladyna czyli świat przez pryzma przepuszczony [w:] Trzy szkice romantyczne, Poznań 1967.

5.Makowski S., Balladyna Juliusza Słowackiego, Warszawa 1987.

6.Pol J., ... więcej

* * *

Najważniejsze inscenizacje „Balladyny”

Spektakle teatralne są zazwyczaj formą interpretacji danego dzieła. Podobnie zdarzało się w przypadku Balladyny Słowackiego, która jest jedną z częściej grywanych sztuk. Konsekwentna i spójna konstrukcja dramatu daje spore możliwości reżyserom, lecz bywa, że ci, bardzo powierzchownie traktują utwór. Wydobywają „sensacyjność” wątków lub zbyt mocno akcentują ludowy „przekaz”, zapominając o głębi intelektualnej sztuki.

Godne uwagi inscenizacje:
Po raz pierwszy wystawiono Balladynę 7 marca 1862 roku w Teatrze im. Skarbka we Lwowie.
Przedstawienie było jednorazowe i niezbyt dobrze przygot... więcej

* * *

Nawiązania do „Balladyny”

Balladyna Słowackiego nie tylko dla twórców teatralnych stanowiła źródło inspiracji. Do romantycznego dzieła sięgali plastycy, muzycy, literaci.

- Na polu muzyki, prócz kompozycji tworzonych do poszczególnych inscenizacji dramatycznych (np. kompozycja Henryka Jareckiego z 1872 roku, Henryka Opieńskiego z 1914 roku) powstawały utwory inspirowane dramatem np. Balladyna Ludomira Różyckiego z 1910 roku, a także opery – np. opera Goplana z 1895 roku . Wystawiono ją w 1896 roku.

- Na polu plastyki – wyróżniały się nie tylko wspaniałe dekoracje, ale i dzieła malarskie odtwarz... więcej

* * *

Symbolika „Balladyny”

Czytając Balladynę, odbiorca dostrzega pojawiające się co pewien czas elementy, które posiadają dodatkowe (prócz konkretnego), ukryte znaczenia. Są to przedmioty - symbole i „metaforyczne” barwy. Pojawiają się odnośnie danych zdarzeń, pogłębiając je i dodając tragizmu. Są pewnego rodzaju sugestią. Mają przemawiać nie tylko do logiki odbiorcy, ale również do jego wyobraźni.

Przykłady:

- dzban malin
– Alina i Balladyna zbierają maliny do dzbanów – każda do swojego, ale spór między nimi będzie się toczył o jeden dzban – ten, który będzie szybciej napełniony. Dzban malin jest zatem p... więcej

* * *

Fantastyka w „Balladynie”

W dramacie Słowackiego prócz postaci realnych, zaznacza się obecność osób fantastycznych. Te ostatnie wpływają na wydarzenia dziejące się w świecie ludzi. Nadają prezentowanym wypadkom charakter irracjonalny, fantastyczny. Dzięki temu powstaje „plan metafizyczny”. W owym planie uwidacznia się działalność boginki z jeziora Gopło – Goplany oraz jej diablików – asystentów: Skierki i Chochlika.

Goplana to piękna wodna nimfa, która wynurza się z jeziornych wód. Jej głowę otacza wianek z budzących się do życia jaskółek lub świetlisty półksiężyc. Jest delikatną, uroczą młodą dziewczyną. Czasem ... więcej

* * *

Groteska w „Balladynie”

Świat przedstawiony w Balladynie jest nierealistyczny. Przypomina ludową baśń, balladę, legendę, ale nie o charakterystycznych dla tych gatunków cechach. Są one zdeformowane, przesycone ironią, żartem. Poszczególne wątki zostały sparodiowane.

Autor stworzył iluzję literacką - odbiorca ma wrażenie istnienia danego świata, ale jest to tylko złudzenie.

Groteska – jest rodzajem satyry silnie deformującej rzeczywistość, zawiera elementy karykatury i fantastycznej stylizacji. Łączy w sobie grozę, makabrę i jednocześnie poczucie humoru, co w rezultacie sprawia efekt tragikomiczny. Groza i potworność sąsiadu... więcej

* * *





Tagi: